Gubatnon ConnectionConceive. Believe. Achieve.

The email below was forwarded to our Class 74 Yahoo group by classmate Aida Mendivel, who is working at the Mayor’s office of Gubat. As we read the current Mayor’s email, he was expressing thanks to the efforts of the past Mayor, who is now our Honorable Congressman Ding Ramos.

****************************************

From: Ronnel Lim
To: gubat-lgu@googlegroups.com
Sent: Tuesday, August 24, 2010 7:01:05 PM
Subject: Gubat is Regional Winner in Local Governance

Dear all,

I am very pleased to announce that Gubat is the Regional Winner for the Second Class Municipality Category for the 2009 Award for Excellence in Local Governance.

I got a letter from the DILG informing me that our municipality obtained the highest rating using a point evaluation system based on the performance and development indicators of the Local Governance Performance Management System (LGPMS), a summary of which I earlier emailed on this list a month ago.

I will receive the award on behalf of the municipality but the hard work for the award was, of course, done by former Mayor Ding Ramos, former Vice Mayor Dan Pura, the former SB and the many LGU employees who make sure our municipality does its duties every day of the year.

While we are being recognized as the best in performance and we have a valid reason to sit back and celebrate, we know that we still have so many things to get done and improve. So we should all soldier on to the next year, raise our revenue collection, improve the environment, set up our website, bring a local bank, increase our PHILHEALTH enrolment and I guess, we’ll be okay.

–
RONNEL U. LIM
Mayor, Municipality of Gubat
Province of Sorsogon, Philippines
T: 6356 311 7962
M: 63 918 9850130
Skype: ronnelim

I’ve never thought I could find a Gabi (Gaway) plant at Times Square, here in New York City. Of all the places, it was planted at the center island of the most popular square in the world – with 45 million visiting tourists from around the world every year. I found this plant while I was video recording the Times Square, which is a a favorite place for me. Here, you could be alone, but you’ll never feel alone with thousands of people enjoying the place. Everytime I come to this place, I always ask myself why thousands of people come to this place everyday. The answer, ‘though, need not come from other people, but from my own thoughts: Times Square is the symbol of the “American Dream” every person from other places have always dreamt about. The glittering neon lights, the giant digital billboards, the tall skyscrapers, the Broadway shows, the beeping and honking cars, and the sea of humanity at this small triangle, called “Times Square” is like a world in itself. Only that sadness and negative elements are hidden, tried to be forgotten for a moment. Only fun, happiness, and memories are enjoyed in this place.

You’ll enjoy more of my works at my “blog farm,” links of which are listed below:

1. Around New York City 2. Blackberry Phones & More 3. Success Secrets for Filipinos 4. Filmmaking Hobby With Flip Video 5. What’s on Your Mind? 6. The Geek Senior Next Door 7. The City Never Sleeps 8. Gubatnon Connection 9. Do You Need My Help? 10. Just Call Me, Ian Ryne 11. Experts Write About 12. Mark’s Nokia Blog

Tired of the election fever? Tired of listening to black propagandas stoned by each warring parties? Now, let me change that worries, by sharing you a screamy story which I also shared in other Yahoo groups in the Internet.

*****************************

When I was a teenager at my hometown, I still believed on those aswangs, ghosts, and kapres, specially when I’m out on the road. Everything changed after my long years of stay here in New York City.

One night, I went home from the capital town of Sorsogon to my hometown at Gubat – driving my motorcycle. It was moonless night, and the wind was cold – sign of forthcoming rain on early morning. On that 20-kilometer driving from Sorsogon to Gubat, I was really scared to the bones, specially that I was the only one driving in a dark highway that’s cold and creepy.

When I passed, the barrio of Payawin, almost reaching the barrio of Carriedo, a very, very cold wind hit my body. Then, from the distant I saw silhoutte of giants waving their hands on me. I thought, they were the “Kapre’s” everyone was talking about. My hairs started to rise from my skin. My perspirations were as cold as melting ice on my face and on my back.

I thought, what if I reach the place where they’re standing, they’ll get into the asphalted road where I’m running and block my way? As they waved their hands from a distant, I knew, they’d be much bigger when I’m near them!

Being alone in a dark, and cold highway all I could do was pray the “Our Father,” and the “Hail Mary.” I can’t close my eyes, or else, I’ll get into an accident. After several repititions of the two prayers, as I moved forward to the waving giants, I finally reached the point where they were standing and waving hands at me. Then, as my motorcycle’s headlight hits these standing, and waving giants, I finally saw them in close-up range. As my motorcycle gets closer to them, I finally saw tall banana plants with their leaves waving on the air.

I didn’t know, if it was because of the powers of my prayers that the giants turned into tall banana plants. But after my long stay here in New York City, I certainly believe that those giants waving hands on me were products of my own imaginations.

↑ Grab this Headline Animator

Kumusta, kapwa ko Gubatnon?!

Bag-o na an panahon niyan.  An kinakahiligan na san mga bata mga electronic games pareho san PlayStation, Wii, Game Box, etcetera.  San bata pa ako wara kami suon.  An aram lang namo na palipasan sin oras an mag-uyag piko, taratsian, serikyudan, tumba preso, pataraguban, paturubigan, mag-guyod sin kariton na an mga ruweda tansan sin botelya, o saday na mga lata sin gatas.  Sayo na inkahiligan ko sa Gubat san says anyos pa lang an edad ko, an magbasa sin komiks.  Dini ako naka-aram magbasa, bago ako pormal mag-adal o mag-basa sa eskuwelahan (Grade I) san mga libro manunungod kara Badong nan Miling, nan san kanira bayong na si Iling. 

An komiks magazines niyan, lalo na dini sa America, magayunon pagbasahon kay baga na man lang an pelikula.  Kulang sa mga letra nan eresturyahan, dahil an mga ilustrasyon sini mismo an nag-kokomunikar sa ato mga mata para ma-intyindehan an estorya.  Sayo na klasi sin komiks niyan an Manga na orihinal na nag-batog sa Japan.  An mga mata san mga bida sini daragkuon, pero, cute pag-imudon. 

Komiks an pinakabarato ko na palipasan sadto sin oras sa Gubat kay diri ko man kaya magpara-imod sini kara Oga.  Sa kababasa ko sini na mga komiks, dini ko man naaraman na si Carlo J. Caparas dating security guard na naging popularon na manunurat.  Para makalipas an oras sa pag-sekyu, sige niya an basa sin mang-iba ibang libro, hanggang mahikayat niya an sadire mag-surat sa komiks.  An pagyaman niya bilang manunurat sa komiks an naghikayat sa ako na maging manunurat man sa komiks. Sabi ko, kun kaya niya mag-surat, kaya ko man.

An pagsurat baga an anino ini na diri ko madulagan – anino na permanenting nakatakod sa ako maski diin ako kumadto.  Gusto ko nang dulagan ini.  Pero, wara ako mahimo,  lalo na niyan na may computer maski diin, nan may Internet an kada computer.  Diri mo na kaipuhan maging Journalist para maging manunurat; diri mo na kaipuhan maging Internet expert para sumurat pareho sini na inhihimo ko na blog niyan.

Anino man ini na katakod sa ako,  diri ko sinasaboot na maging propesyon kay kaipuhan ko an madalian na kuwarta sa pang-uruadlaw na pangangaipo sa buhay.  Pareho halimbawa san komiks scriptwriting, 1974 pa maaram na ako mag-surat sin estorya o script sa komiks. May napublikar man ako na estorya sa komiks sadto, pero, sunurender ako kay sa Manila pa ako dapat mag-estar kun gusto ko ini ipadagos na propesyon. Nag-tiyaga na lang ako mag-trabaho bilang Abaca Fiber Development Officer sa Gubat, para mabuhay ko an ako pamilya. At least, regular an suweldo sini sa gobyerno.

San 1975, nadiskubre san maestra ko sa kolehiyo an interes ko mag-surat san naaraman sini na dati ako editor-in-chief san “Dangkalan Breeze” sa Gubat High School.  Nagbatog ako bilang news writer sa “The Seedling” (BU College of Agriculture) hanggang san sumunod na taon (1976) ako tulos an naging editor-in-chief sini na peryodiko. San 1977 nadagdagan pa an ako responsibilidad san an “Universitarian” o peryodiko san bilog na Bicol University, kinuwa ako na associate editor.  Kaya, naglalagadi ako sadto pagkadto sa Legaspi City para mag-surat sa “Universitarian,” nan sa Guinobatan, Albay, para mag-manihar san “The Seedling.” At least, may magayon na naihatag ini sa ako, kay naging scholar ako sini na duwa na peryodiko.

San 2006, naingganyar naman ako mag-adal sin movie screenwriting sa New York Film Academy.  Dini man nag-adal sin movie directing si Rolly Quizon, an bata ni Dolphy.  Upat na bulan ako nag-adal dini sa pag-surat sin script sa pelikula.  Nakahimo ako sin script.  Sinubmit ko ini sa mga literary agents sa Hollywood.  Daghan an nag-surat sa ako, nag-ayo san kopya san ako script.  Pinadarhan ko an mga ini.  Pero, maski sayo wara sin nagkagusto sini na script.  Tulong taon na an nakalipas, dahil san propesyon ko bilang computer engineer, diri ko man ini natagan na movie screenwriting sin siyento porcientong atensiyon. Sabi sin sayo na manunurat sa screenwriting, kinakaipuhan na makatapos ka mag-surat sin sampulo na script sa pelikula para mahasa an imo pag-surat, nan may mabakal saimo na script o mahimo na pelikula sa imo script.

Balik kita sa komiks screenwriting.  Sa tu-o sini na pahina may link ako na dinagdag para saiyo reading entertainment. Sa irarom san “Blogroll,” may sub-title na “Komiks (Scripts)” pakadto ini sa mga sampol sin komiks scripts na sinurat ko.  Aram ko, bag-o ini saiyo, pero, sana ma-apreciar niyo kun pan-o an pag-surat sa komiks.  Paki-email tabi sa ako san iyo mga komentaryo.  Kun nagustuhan niyo mag-basa sin naiiba na klasing pag-surat (komiks scriptwriting), sa masunod ibutang ko man dini an ako sampol na movie script na pang-Hollywood. Kun kamo naka-estar niyan sa Manila, mahilig mag-surat, magayon pag-adalan ini na movie screenwriting kay harani lang kamo sa koron, o sa mga producer nan mga literary agents diyan.

Diyos marhay na adlaw uli sa imo, kapwa Gubatnon.

Bago ako maging seryuso san ako web log (again, in short, blog) niyan gusto ko ipaabot saiyo na may seksiyon ini na Gubatnon Blogger, para sa mga gusto magpahandab nan magpatinawa.  Sa tu-o sini, may mga button links baga.  An Gubatnon’s Tambayan sa irarom san button link na Blogroll.  I-klik mo lang yuon makakadto ka na sa Gubatnon’s Tambayan.  Puwede kamo duon mag-simbag san mga pahandab, o puwede kamo mag-batog sin pahandab.  Kamo an bahala, basta pampaugma lang ini sa mga bisita sini na Gubatnon Blogger.

Sa irarom san Blogroll may maimod man kamo duon na link, na Entertainment.  Regular blog site man ini ni Mark Guim, mahilig sa mga gadgets lalo na an Nokia cell phone.  Kaya an ngaran sini The Nokia Blog. Sa maniwala kamo sa deri, ini na bata na ini naka-abot na sa mang-iba-ibang panig san mundo libre an gastos na hatag san Nokia.  An inhihimo lang dini sa blog niya, an magsurat sin mayad o maraot manungod sa Nokia cell phone.  Dahil dini, permi ini inbibisita san Nokia management, kay dini nira naaraman an mga mayad o maraot na kalidad san produktong Nokia.  Nababasa ini sa blog site mismo, sa paagi san mga eresturyahan san mga partisipantes o bisita dini. Puwera sini, sa kadaghanan san nagbibisita dini, may nagbabayd man kan Mark, para mag-advertise dini sa blog site niya – daku na danon sa kanya bilang estudyante pa lang sa kolehiyo, panggasto sa tsiks nan sa gasolina niya sa kanya sports car.

Kamo na nakabasa sini inhihikayat ko na magbatog pag-uyag o pag-maniubra san computer, kay ma-u ini an modernong bagay na mabag-o san ato mga buhay.  Maabot an panahon, deri na nato kaipuhan magkadto sa abroad, para kumita sin Dolyar.  Kun maaram kamo mag-computer, puwedi niyo himuon an iyo virtual na tindahan sa Internet sa paagi sin computer sa kuwarto niyo o sa kusina – o kun wara kamo computer na sadire, puwede sa mga computer sa Internet Kafe o sa mga library.  An iyo mga handicraft o mga kuron o piguren sa lapok, puwede na niyo ipabakal sa Internet, kun may sadire kamo na web site.  Sa maniwala kamo sa dire, may web site niyan na an mga tinda litson, mga pagkaon sa party, o mga pang-regalo sa mga okasyon. An mga tagsdire sini mga Pilipino na estudyante sa Manila, nan an mga kliyente sini mga OFW (overseas Filipino workers) sa mangiba-iba na lugar san mundo.  Komo diri sira (OFW) maka-uli sa mga importante na okasyon san pamilya nira, dini sira sa Internet na-order sin mga litson o regalo, nan gin-deliver sa mga kaparyentales nira sa Manila o sa ibang panig san Pilipinas.  Kaya kita na mga Gubatnon, deri ta kaipuhan mag-kadto sa ibang panig sin mundo, babayaan an ato mga kabataan, para lang magka-Dolyar.  Pagayuna niyo an mga handicraft niyo sa Gubat, nan magpahimo kamo sa maaram mag-himo web site.  Dini niyo tindahon an mga export quality (de-kalidad) niyo na handicraft o mga pili na dulse. An makaimod suon mga customer sa mang-iba-ibang nasyon, na kayang mag-bayad saiyo sin Dolyar. Ma-abroad ka pa suon kun puwede ka man kumita sin Dolyar diyan sa balay mo sa Gubat?

Daghanon an habo mag-tudlok sin computer, kay nahahadok na basi pag-tudlok san mouse o keyboard, maraot nira an computer. Ayaw kamo suon na ugali kay deri kamo suon ma-abante an kaaraman o eksperiyensiya.  Pag naraot niyo an mouse, deri man yuon makaraot san computer.  Purbari, pagbuhusi tubig an mouse o an keyboard, kay an mararaot lang suon kun arin sa duwa an binuhusan niyo sin tubig. Buhusi sin tubig an bilog na computer, saka lang yuon ma-araso nan puweding masunog sa short circuit. Kaya kun makaraw ka, ayaw nanggad pagbuhusi sin tubig an monitor o computer.  Ibang eresturyahan na yuon.

“Technophobia” an tawag sa pagkahadok sa bag-o na teknolohiya.  Ayaw kamo kahadok, kay an pag-tudlok (curiousity) o pagkuti-kuti (discovery), sayo yuon na paagi sin pag-adal. Otro, an computer deri yuon makahahadok pag-adalan. Masayon yuon pag-adalan, basta halion niyo an hadok na mararaot niyo an computer.

Sa tu-o sini na article may button link na an ngaran Entrepreneur. Sa irarom sini, may link na Businessmate.  Sayo ko pa ini na web site, na manunungod sa mga pag-negosyo.  Kun mahilig kamo mag-basa o gusto niyo mag-batog sin negosyo sa Internet, klik-ka an Businessmate, kay makakadto kamo sa http://www.businessmate.com .  Kun gusto naman niyo mag-aram kun nano kagayon an New York City kun hain ako nag-eestar niyan, klik-ka an Big Apple City sa irarom san button link na Photography, o http://www.bigapplecity.com .  Napulo ko na ini na taon na binilog nan in-ataman – sobra 5000 (singko mil) na retrato san mga lugar na nakadto ko na sa New York City nan sa iba na mga lugar sa luwas san New York.

Bag-u ako malimot: sa mga gusto magpartisepar sa parantukan, o eresturyahan dini, an premiro niyo dapat himuon mag-rehistro sa tu-o, sa irarom san button link Meta, hanapa nan klik-ka an Register.  Sa komunidad importante an magpakilala, para hulog an boot nato sa lambang sayo sa ato.  Maraot an nagtatago, kay may maraot yuon na entensiyon.  Maraot man an sabi na sobra sa pakumbaba kay pag naanad ka suon ma-gurang ka na sa gilid-gilid lang.  Pag-abot sin oras, komo sa gilid gilid ka lang pirmi, hadok ka mag-kadto sa mga manager o supervisor para mag-apply sin trabaho.  Hadok ka mag-ayo promotion. Hadok ka na pag-sipatan o pag-tinawahan san iba na tawo san nahimo mo na sala. An tawo hinimo san Diyos na parareho.  Nasa tawo na an magpaimod na diri siya da-ug sa kakayahan (talento, diri kay isog o urag).  Niyan, balik kita sa pag-entra sa mga eresturyahan dini, pakatapos niyo mag-rehistro, automatic an programa mapadara sa email mo san imo user id nan password para maka-batog na mag-entra sa mga parantukan, tsirismisan, o paharandaban. Kun fake an email address mo sa pag-rehistro, diin mo man yadto hahanapon na user id mo nan password?  Kaya, ayaw pag-sayanga an oras mo sa pag-rehistro, kay an sadire mo lang an inloloko mo dini – diri man ako, o diri man an computer na kaharap mo.

Deri ko napansin, alas 12:15 na palan an ma-aga dini sa New York City, segon sa orasan sa tu-o na kanto san ako computer.  Kaya tatapuson ko na ngun-a ini na ako web log (o blog, o diary).  Sa masunod tabi uli na baragat dini.  Salamatunon, kapwa ko Gubatnon.

Dios Marhay na adlaw saimo, kapwa ko Gubatnon. 

Salamat sa mga nag-bisita na sini na blog site ko. Otro, an gusto sabihon san “blog,” short-cut yuon san “web log” o sa literal na kahulugan diary. Sadto baga san mga teen-ager kita, may-on kita sin notebook o diary na insusuratan nato san ato mga sekreto o uru-adlaw san mga aktibidad san ato buhay.  Mau man an web log o blog, digital o internet diary ini sin sayo na writer o ordinaryo na Internet user.  An kagayunan san Internet kay diri na kaipuhan nato mag-adal Journalism para maging manunurat dini sa Internet.  Maski sino, puwede mag-surat sa Internet, sa paagi sin web log o blog.  Kun sino- man saiyo an gusto maging blogger dini sa gubatnon.com, padarhi lang ako email sa jess(.)guim(@)gubatnon(.)com – pakihali san ( ) sa tunay na address ko kay proteksiyon ko ini para diri ma-tikpaw (phising) san mga spammer na puweding mag-padara sa ako sin spam o unwanted email. Himuan ko kamo sin folder niyo, na may erog man sini na seksiyon, sadire mo, o sadire niyo na blog.

An tema san ako blog niyan an manungod sa pag-gamit sin kuwarta sin iba, para umasenso kita, o basi pa maging milyunaryo.  Kadaghanan san mga dako na establisemento o individual na milyunaryo diri (again, diri) nag-asenso na an kapital puro hali sa kanira bulsa. Kadaghanan sini, an kapital hali sa iba na tawo (money of other people).  An bangko, an kuwarta suon hali sa iba na tawo, sa mga nagde-deposito. Kun pano ini na-yaman kay an inhahatag na interest sa nagdeposito saday. Pero, kun nagpapautang triple hangang napulo na beses an interest sa pautang.

Sa ato kalagayan niyan, (bilang ordinaryo na empleyado o minsan kawaraon pa), pan-o nato ini magagamit na sekreto san mga milyunaryo na? An pag-asenso na ingagamit an kuwarta san iba na tawo.  San sa Gubat pa ako nag-estar primero ko ini nagamit na estratiheya san nag-ta-tricycle driver ako pakatapos mag-hali sa upisina (alas-5:00 an hapon hanggang katutnga san gab-i, nan bilog na adlaw san mga Sabado nan Domingo). Komo may suweldo ako sa gobyerno, an kinitaan ko sa pag-tricycle hinulog ko sa ako share capital sa Gubat St. Anthony Credit Cooperative.  Deri ko na madumduman kun pera an kantidad san ako primero na inutang (doble san ako share capital).  Alagad, ini na inutang ko ginamit ko naman sa pagtindog sin saday na sari-sari store sa Sorsogon.  Komo, may trabaho kami ni misis sa gobyerno kun adlaw, an nagbabantay lang sini na tindahan an amo intitiwalaan na kadanon.  Paghali ni Misis sa trabaho sa ospital, siya na an nabantay san tindahan hanggang katutnga na pag-sara. Samantalang ako, nagta-tricycle man hanggang katutnga sin gab-i.

Komo, kami parehong may suweldo sa gobyerno sa pang-adlaw namo na trabaho, dunaghanon an amo kuwarta uru-adlaw, kay may dagdag ako na delihensiya sa pag-tricycle, plus… may kita pa kami sa amo tindahan! An sobra namo na kuwarta, inbabayad ko sa utang ko sa Gubat St. Anthony Credit Cooperative.  Nan didto ko man sa koop in-di-deposito an iba, kay sabi ko pag nabayadan ko an ako utang, makautang ako triple pa (oportunidad na deri inhahatag sa mga bangko sa Sorsogon, o diin man. Sa Gubat St. Anthony Credit Cooperative lang!). Sa kada pag-utang ko sa koop, kon doble san share kapital ko an pinautang sa ako, an katunga suon hali sa kuwarta sin iba na tawo (o miyembro san koop).  Kun triple an pinautang sa ako san koop, duwa suon na parte an kuwarta san iba na tawo.

Sa halip-ot na estorya, an duwa san tulo ko na tindahan sa Sorsogon, hali sa Gubat St. Anthony Credit Cooperative an kapital nan san mga gamit sini – pareho san freezer, bentilador, pati computer.  An computer na binakal ko sa kantidad na P52,000.00 sa Manila, hali sa inutang ko sa koop.

Sa panahon niyan, o maski nuarin pa man na panahon, deri ta kaipuhan na maging mahigos sa entero na oras para mag-asenso. Idagdag nato dini an mga ESMARTE NA IDEYA (smart ideas) – pareho sini na sayo na sekreto – an pag-gamit sin kuwarta sin iba na tawo, para mag-tindog sin saday na negosyo.

(San nag-aadal pa ako sa kolehiyo may grupo ako na kapwa ko mga pobrehunon. Napulo kami entero. An nginaran ko sa amo magbabarkada “LISTO GENE” (short for generation).  An motto namo: “KOMO POBRE LISTO!”)

Pasensiya na tabi kamo kun dini sa premero ko na mga postings, an mababasa niyo puro manunungod sa ako nan sa mga nahimuan ko na. An rason, kun baga sa libro, dapat mag-establisar nguna an publisher na ini na author sini na libro maaram san kanya insurat sa libro. Sa dahilan na ako an publisher nan author sini na Gubatnon Blog, ako na mismo an ma-surat san manungod sa ako.

Sa diri pa maaram sa ako, an ako pamilya (ama, ina, mga kamanghod) naka-estar niyan sa Gubat.  An iba ko na mga kamanghod may asawa na. Kaya may naka-estar sa Bulan, Magallanes, Sorsogon, nan Manila. Salamat sa Diyos kay buhay pa an ako ama nan ina. An ako ama an breadwinner sa amo na 11 na magkaramanghod.  Plano niya sadto mag-tindog sin team sa basketbol.  Sayang, nakuwaan si Mama sa ika-11 niya na pag-anak, kaya wara kabilog an 12 na team members sin basketbol.

Nag-eskuwela ako sa elementarya san Gubat Central School, sa high school san Gubat National High School, nan kolehiyo san Bicol University. Gusto ko lang makatapos sin kolehiyo, ke sa mag-estambay san deri na-utob ni Erpat an paadalon ako abugasya kay daghanon na kami na inpapakaon niya sa saday na sweldo sa pag-trabaho sadto sa Court of First Instance (CFI).  Wara man kami kalubihan o kabas-an sin paray na makadagdag sa pagbuhay san pamilya, kaya didto ako tunapos sa kolehiyo san Bicol University College of Agriculture sa Guinobatan, Albay. An dumdom ko, nubenta pesos (P90.00) lang sadto an tuition fee kada semester.

Nag-tapos ako Masteral in Public Administration (MPA) san makusog pa an Annunciation College sa Sorsogon.  So, sa diploma ko an an ngaran san eskuwelahan Annunciation Graduate School. Sabado nan Domingo lang an eskuwela namo dini. Nagporbar ako magtapos Doctorate (PhD) sa University of Saint Anthony sa Iriga City. Pero, sayo lang na semestre an natapos ko kay prioridad ko na an ako pamilya na gastusan san saday ko na suweldo sa gobyerno.

Minsan deri ta kaipuhan sa mga mamahalon na eskuwelahan para maka-kuwa sin trabaho na mayad sa futuro.  Deri ta man kaipuhan an halangkaw na inadalan para makakuwa sin halangkaw na puwesto sa trabaho.  An importante sa panahon niyan an kuwarta na kaipuhan nato sa uruadlaw na pantustos sa ato pamilya.  Kaya maiimod nato na maski an mga doktor sa Pilipinas nakanhi sa Amerika para maging Nurse na lang.  An mga maestra nato, nakaradto sa Hongkong para maging domestic helper na lang.

An problema sa ato kultura kay grabe an hinguha nato makatapos mag-adal, para maka-kuwa sin mayad na trabaho, na mahatag sa ato sin dako na suweldo sa ato pag-buhay.  Kaya daghanon sa ato niyan an may inadalan o tunapos sin kolehiyo na wara man trabaho. Dapat saday pa kita an dapat itukdo sa ato kun pan-o an magka-igwa sin kuwarta na dako sa sadire na entrepreneural skills (pag-negosyo) o sadire na artistic skills (pag-artista, singer, boxing, writer, etc.).  Deri niyo napapansin, mga bata pa niyan na artista an mga milyunaryo sa Pilipinas, maging dini sa Amerika – deri man nagtarapos sa kolehiyo.  Kaya kun ako sa iyo, kun bata pa kamo ma-o ini  (entertainment world) an iyo asikasuhon na masulodan. O kun may mga bata na kamo, ma-u ini an dapat niyo i-usong saiyo mga kabataan.  An entertainment world deri yuon nagbabagsak maski na nano na klasing sitwasyon sin ekonomiya sin nasyon – bagsak o progresibo. Kun bagsak an ekonomiya mas daghan na tawo an nag-e-entertain (para limuton an problema) sa mga sinihan sa mga sadiri na TV sa balay. Kaya, mas kaipuhan an mga artista, singer, entertainers, camera men, o iba pang empleyado na kaipuhan sa TV, pelikula, o theaterical show sa panahon sin economic depression. Sa panahon man na progresibo an ekonomiya, mas lalong daghan an nagpapasiram-siram na mga tawo kay may kuwarta.

Kun deri kaya an entertainment world, padakuon nato an bata sa mga ideya sa pag-negosyo o entrepreneural skills. An mga milyunaryo sa Amerika pareho nira Bill Gates, nan si Dell na tagsadire san Dell Corporation, an eristuryahan o motibasyon san mga magurang nira kun sira harampang sa balay an manungod sa negosyo, sa stock market.  Baliktad san inhihimo san mga Pinoy na magurang sa kabataan inhihikayat an mga bata maghinguha mag-adal sa elementarya nan high school para pag-college magkuwa sin abugasya, nursing, engineering.  Halabaon na proceso, para maka-kuwa sin kuwarta. Milyun-milyon na Pilipino an may parareho na isip sini.  Kaya milyun-milyon niyan an tapos sa kolehiyo, wara man trabaho.  Samantalang an bata pa dini na Amerikano milyunaryo na, deri man nag-tapos sa kolehiyo.

Sampula niyo si Manny Pacquiao, deri man yuon nag-tapos sa kolehiyo. Pero, multi-million dollar millionnaire – deri kay multi-peso-millionnaire, kundi dolyares an kuwarta suon niyan.  An pinaghalian san kaniya milyones dahil sa boxing skills, pero sa entertainment world an hinalian san mga kuwarta niya.  May tagsideri ngani sin web site na deri pa nagtapos sa elementarya, milyunaryo na man. Si Wowowee Willie Revillane, drummer, wara tinapos na kolehiyo 7 an mamahalon na kotse, may sadire pa na yate (yacht). Entertainment an skills niya.

Sampulo ako na taon nag trabaho sa gobyerno sa Pilipinas, nag-tapos master’s degree pa. Pero, baon ako sa utang. Hininguha ko na maging Regional Director san amo upisina sa danon sadto ni Governor Frivaldo (nan sa kagustuhan mismo niya na ako an mag-kapot sini na puwesto kay an may pinaka-daghan na may abaka sa Pilipinas an Sorsogon).  Wara pag-raynar. San pinurbaran ko mag-negosyo (again, nag-batog sa kapital na P500.00), sa sulod sin tulo na taon nabayadan ko an ako utang na house and lot sa GSIS, nakabakal ako sin ikaduwa na balay, nakabakal pa ako sin ingod sa Sorsogon na plano ko tindugan sin mas dako pa na balay.

Daghanon an paagi sin pag-asenso sa buhay.  An pinaka popular na paagi an maging corrupt o kurakot sa gobyerno, para magka-kuwarta.  Kun kirita nag-isip sa batog na kaya ta mag-asenso sa paagi sin sadiri na entrepreneural skills o artistic skills, maasenso kita. Maasenso an Pilipinas sa mayad na paagi.